Overslaan en naar de inhoud gaan

‘Laat mensen met een beperking vooral zélf vertellen wat ze wel en niet kunnen’

De arbeidsmarkt verandert en de vraag naar personeel blijft groot. Tegelijkertijd zijn er veel mensen die willen en kunnen werken. Hoe zorgen we ervoor dat we ook in de toekomst ruimte bieden aan dat talent? Volgens Saskia Rosmalen van Onbeperkt aan de Slag begint dat bij een andere manier van kijken. ‘Mensen met een beperking zielig zijn potentiële medewerkers die van grote economische waarde kunnen zijn voor een bedrijf.’

In de ideale wereld staan niet de beperkingen van mensen centraal, maar hun potentie. Kijken we naar de huidige sociale infrastructuur, dan valt op dat er een groot gat zit tussen werkgevers en mensen met een ondersteuningsvraag die juist aan de slag kunnen. Er wordt vaak gesproken over dat die mensen een afstand hebben tot de arbeidsmarkt, maar dat veegt Saskia Rosmalen direct van tafel. Volgens haar is het precies andersom. ‘Werkgevers moeten het idee loslaten dat dit een doelgroep is waar ze heel veel extra’s voor moeten doen. We moeten naar een situatie waarbij zij gezien worden als medewerkers met talent, motivatie en mogelijkheden.’ Rosmalen benadrukt direct dat tot de arbeidmarkt ook overheidsinstanties en het onderwijs behoren. ‘Gemeenten, overheid en scholen zijn net zo goed werkgever.’ 

Onterechte aannames

De grote vraag is hoe we ervoor kunnen zorgen dat in de toekomst alle mensen aan het werk kunnen. Dat begint volgens Rosmalen bij de manier waarop bedrijven kijken naar mensen met een beperking en de aannames die ze doen. ‘Veel werkgevers denken dat deze mensen heel veel begeleiding nodig hebben, niet veel kunnen, niet passen binnen hun team of dat het hen veel tijd kost. Maar dat is zeker niet altijd terecht. Vaak gaat het om relatief eenvoudige zaken, zoals flexibiliteit in werktijden of de mogelijkheid om even rust te nemen als iemand veel prikkels ervaart. De benodigde ondersteuning verschilt natuurlijk per persoon. Er zijn zeker situaties waarbij een werkgever meer moet investeren. Maar over het algemeen denken werkgevers dat de mate van begeleiding zo groot is dat ze er niet eens mee beginnen.’ 

Gescheiden werelden


De aannames van bedrijven komen natuurlijk ergens vandaan en worden gevoed door de algehele perceptie. Een perceptie die volgens Rosmalen toe te schrijven is aan gescheiden werelden. ‘In Nederland zitten we in een bubbel. Mensen met en zonder een beperking komen elkaar veel te weinig tegen. Dat begint al bij het onderwijs. Kinderen met een beperking zitten op aparte scholen en gaan daar met speciaal vervoer naartoe. Ik snap dat het heus niet altijd kan, maar probeer waar mogelijk meer te integreren. Hoe vaak zie je daarnaast een leraar in een rolstoel voor de klas staan? Dat is zonde, want juist als je regelmatig in aanraking komt met iemand met een beperking, wordt het genormaliseerd.’

Ook op andere plekken kan dagelijkse interactie bijdragen aan een normaler beeld van mensen met een beperking. ‘Ik zie het ook in de media. Op BBC zie je bijvoorbeeld een acteur in een rolstoel een belangrijke rol spelen. In Nederland zou dat een acteur zijn die spéélt dat hij in een rolstoel zit. Door het gescheiden te houden, kun je nooit de perceptie van mensen veranderen. En zo blijven vooroordelen in stand.’ 

Wat heb jij nodig?


Dit werkt door in de arbeidsmarkt, zegt Rosmalen. ‘Het is een bekend fenomeen dat werkgevers geneigd zijn zichzelf aan te nemen. Een werknemer met een beperking is dan waarschijnlijk niet iemand die daarbij past. Ik denk dan: ga eerst eens luisteren naar mensen en vooral vragen wat ze wél kunnen. En geloof me, dat is meer dan de meeste werkgevers denken. Als werkgever vraag je wat iemand nodig heeft om succesvol te zijn in zijn werk. Maar dat vraag je net zo goed aan een reguliere werknemer als aan iemand met een ondersteuningsvraag.’

Niet denken voor een ander


In de praktijk ziet Rosmalen ook regelmatig dat gemeenten niet voldoende luisteren naar mensen met een beperking of blijven hangen in vooroordelen. ‘Wij organiseren vanuit Onbeperkt aan de Slag Meet&Greets tussen werkgevers en mensen met een ondersteuningsbehoefte. We stimuleren gemeenten en het UWV om mensen hiervoor uit te nodigen, zodat ze kennis kunnen maken met de bedrijven die bij ons zijn aangesloten. Ik hoor vaak dat gemeenten dan al invullen dat bepaalde mensen hier niet geschikt voor zouden zijn. Of dat werkgevers niet op hen zitten te wachten.’ Volgens Rosmalen is dat precies wat niet moet gebeuren. ‘Je moet niet voor mensen denken. Werkgevers kunnen pas ontdekken wat mensen kunnen als ze hen daadwerkelijk ontmoeten. Zo was er ooit iemand bij onze Meet&Greet. Zij was niet uitgenodigd door de gemeente, maar kwam via via bij ons terecht. Ze verliet huilend van blijdschap ons event omdat ze aan de slag kon bij de HEMA. Inmiddels werkt ze daar vast. Dat is toch geweldig? Gemeenten mogen meer vertrouwen geven, meer durven en mensen niet bij voorbaat onderschatten.’

 

‘In Nederland zitten we in een bubbel. Mensen met en zonder een beperking komen elkaar veel te weinig tegen.’

Een web aan regels

Waar we dan wel korte metten mee moeten maken, is het aantal regels waar bedrijven, gemeenten, werkontwikkelbedrijven en werkzoekenden mee te maken krijgen. Volgens Rosmalen blijven we te veel hangen in beleidsstukken, overlegstructuren en regelgeving. Werkgevers lopen daardoor tegen obstakels aan, terwijl we het hen juist gemakkelijker moeten maken. ‘Er was ooit een project Regelluw, waarbij men onderzocht wat er zou gebeuren als ze de regels tijdelijk naast hen neer zouden leggen. Werkgevers kregen meer ruimte om zelf te bepalen wat een medewerker aankon, zonder daar telkens een externe beoordeling voor nodig te hebben. Ook daarin is vertrouwen in de werkgever en werknemer heel belangrijk.’ 
 

Toekomstvisie

Willen we de arbeidsmarkt echt inclusief maken, dan moeten we ervoor zorgen dat iedereen werkt op basis van zijn eigen mogelijkheden. Ook moeten de werelden die nu nog gescheiden zijn veel meer met elkaar in aanraking komen. ‘Voor werkgevers ligt er een opgave om mensen met een beperking te zien als volwaardige medewerkers en niet als een sociaal project. Ze voegen economische waarde toe.’

Werkontwikkelbedrijven zouden volgens Rosmalen nog meer een springplank moeten zijn naar een reguliere werkgever. ‘Ik zie zo’n werkontwikkelbedrijf echt als een doorstroombedrijf waar mensen kunnen leren en ontwikkelen en – als dat mogelijk is – kunnen doorstromen naar een baan. Gemeenten mogen meer durven. En de gehele sector moet kritisch naar het eigen personeelsbeleid kijken. Gemeenten, overheid en onderwijs zijn immers ook werkgever en kunnen daarin een voorbeeldrol pakken. Zo zorgen we ervoor dat mensen met een beperking niet langer als een aparte categorie worden behandeld. Door mensen meer met elkaar in contact te brengen, vanaf het onderwijs tot op de werkvloer, kunnen vooroordelen verdwijnen en talenten zichtbaar worden.’

Partners van het programma